Σε περίπτωση κληρονομίας σε διεθνή επίπεδο, οι εν δυνάμει κληρονόμοι και συγγενής αντιμετωπίζουν αρχικά πολύπλοκες ερωτήσεις σχετικά με την κληρονομία. Κρίσιμη είναι ειδικότερα η ερώτηση για το εφαρμοστέο δίκαιο καθώς είναι κρίσιμο ώστε να απαντηθούν όλες οι περαιτέρω ερωτήσεις σχετικά με την διεκπεραίωση της διαδικασίας.
Ακολουθεί, μία πρόχειρη επισκόπηση των σημαντικότερων διατάξεων που ισχύουν στο ελληνικό κληρονομικό δίκαιο.
Η διαδοχή αιτία θανάτου, ρυθμίζεται σύμφωνα με το άρθρο 25 παρ. 1 ΕισΝΑΚ (Εισαγωγικό Νόμος του ΑΚ ή το άρθρο 28 του ελληνικού Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας (ΚπολΔ) από το δίκαιο της ιθαγένειας του κληρονομούμενου κατά το χρόνο του θανάτου. Η δυνατότητα επιλογής του εφαρμοστέου δικαίου δυνάμει επιλογής του θανόντος (πχ δυνάμει ιδιόγραφης διαθήκης) σε αντίθεση με το γερμανικό δίκαιο δεν προβλέπεται στο ελληνικό δίκαιο.
Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία στην Ελλάδα και την Γερμανία (Άρθρο 28 ΚπολΔ και 25 ΕισΝΑΚ) κρίσιμο στοιχείο είναι η ιθαγένεια του θανόντος κατά τον χρόνο θανάτου του. Εάν ο κληρονομούμενος είχε την ελληνική ιθαγένεια η κληρονομική διαδοχή καθορίζεται από το ελληνικό δίκαιο (Προθεσμία αποποίησης, τρόποι αποδοχής, ικανότητα αποδοχής κτλ).
Στο ελληνικό δίκαιο εισάγονται ορισμένες εξαιρέσεις σχετικά με την αρχή εφαρμογής του δικαίου της ιθαγένειας, μεταξύ άλλων σχετικά με την νόμιμη μοίρα και τον τύπο την τελευταίας βούλησης του θανόντος.
Εφόσον ο Έλληνας υπήκοος κατοικούσε τα τελευταία 25 συναπτά έτη πριν από τον θάνατό του στην αλλοδαπή, δεν εφαρμόζεται το ελληνικό δίκαιο που αφορά την νόμιμη μοίρα.
Σχετικά με την τυπική ισχύ της τελευταίας βούλησης του διαθέτη εφαρμόζεται η από 5.10.1961 Συνθήκη της Χάγης περί συμφωνία για τις διαθήκες. Το άρθρο 11 ορίζει πως το ερώτημα εάν μία διαθήκη είναι τυπικά έγκυρη κρίνεται από το δίκαιο κατά το οποίο συντάχθηκε αυτή ή από τον τόπο στον οποίο συντάχθηκε ή το δίκαιο της πατρίδας όλων των εμπλεκομένων.
Σύμφωνα με την κοινοτική οδηγία σχετικά με θέματα κληρονομικού δικαίου (Οδηγία ΕΕ 650/2012), η οποία θα ισχύσει από την 17. Αυγούστου 2015, η κληρονομική διαδοχή θα ρυθμίζεται αποκλειστικά από το δίκαιο της χώρας όπου ο θανών είχε την συνήθη κατοικία του (Άρθρο 21 Οδηγία ΕΕ).
α) Νόμιμη διαδοχή
Οι συγγενείς που συνιστούν τους νόμιμους κληρονόμους αναφέρονται στο Αστικό Κώδικα (ΑΚ) αναφέρονται σε τάξεις οι οποίες ακολουθούν:
Σύμφωνα με το άρθρο 1813 Αστικού Κώδικα (ΑΚ) στην πρώτης τάξη καλούνται οι κατιόντες του κληρονομουμένου. Εφόσον κατά την ημέρα του θανάτου δεν υφίσταται σύζυγος, ο οποίος θα κληρονομήσει παράλληλα το 1/4, οι κατιόντες είναι οι μόνοι κληρονόμοι. Ακόμη και εντός της τάξης η κληρονομική διαδοχή γίνεται κατά ρίζες, σύμφωνα με το άρθρο 1813 παρ. 3 ΑΚ. Τα τέκνα κληρονομούν κατ’ ισομοιρία.
Σύμφωνα με το άρθρο 1814 ΑΚ στην δεύτερη τάξη καλούνται οι γονείς του κληρονομουμένου, τα αδέρφια του τα οποία κληρονομούν κατ’ ισομοιρία, όπως επίσης και τέκνα και εγγόνια των αδερφών που έχουν πεθάνει. Οι τελευταίοι κληρονομούν κατά ρίζες. Τα τέκνα αδερφού του κληρονομουμένου που έχει πεθάνει πριν από αυτόν αποκλείουν του εγγονούς (Αρ. 1814 εδ. 3 ΑΚ).
Σύμφωνα με το άρθρο 1816 ΑΚ στην τρίτη τάξη καλούνται οι παππούδες και οι γιαγιάδες του κληρονομουμένου και από τους κατιόντες τους τα τέκνα και οι εγγονοί.
Σύμφωνα με το άρθρο 1817 ΑΚ καλούνται στην τέταρτη τάξη οι προπαππούδες και οι προγιαγιάδες κατ’ ισομοιρία.
Το μερίδιο του συζύγου δεν καθορίζεται από τις ως άνω τάξεις καθώς δεν είναι συγγενής του κληρονομουμένου. Σύμφωνα με το άρθρο 1820 εδ. 1 ΑΚ ο σύζυγος καλείται ως νόμιμος κληρονόμος και κληρονομεί μαζί με τους συγγενείς της πρώτης τάξης σε ποσοστό 1/4 ανεξάρτητα από τον αριθμό των τέκνων.
Το μερίδιο του συζύγου αυξάνεται στο 1/2 εφόσον καλείται με τους συγγενείς της δεύτερης, τρίτης και τέταρτης τάξης.
Αν δεν υπάρχουν συγγενής των ως άνω τάξεων, καλείται ο σύζυγος σύμφωνα με το άρθρο 1821 ΑΚ ως μόνος κληρονόμος της πέμπτης τάξης.
Τελικά, καλείται το δημόσιο ως μοναδικός κληρονόμος της έκτης τάξης εφόσον δεν υφίστανται κατά την επαγωγή συγγενείς σύμφωνα με τις ως άνω τάξεις ή σύζυγος.
Σύμφωνα με το άρθρο 1847 ΑΚ δίνεται το δικαίωμα στους κληρονόμους να αποποιηθούν εντός προθεσμίας την κληρονομία. Εφόσον, παρέλθει η ως άνω προθεσμία χωρίς να γίνει χρήση του δικαιώματος, θεωρείται πως έγινε αποδοχή της κληρονομίας σύμφωνα με το άρθρο 1710 ΑΚ.
Εξαίρεση εισάγεται ως προς το δημόσιο, το οποίο δεν μπορεί να αποποιηθεί την κληρονομία σύμφωνα με το άρθρο 1848 παρ. 2 ΑΚ.
Η αποποίηση κληρονομίας είναι μία μονομερής απευθυντέα δήλωση βουλήσεως, η οποία είναι ελεύθερη από όρους και αιρέσεις, έχει συγκεκριμένο τύπο και δεν ανακαλείται. Σ’ αυτήν αναφέρεται πως ο προσωρινός κληρονόμος δεν επιθυμεί την επαγωγή της κληρονομίας προς το πρόσωπό του.
Η δήλωση της αποποίησης γίνεται αυτοπροσώπως σύμφωνα με το άρθρο 1848 παρ. 1 ΑΚ ενώπιον του γραμματέα του δικαστηρίου της κληρονομίας. Κατ’ εξαίρεση η αποποίηση μπορεί να γίνει και από τρίτο πρόσωπο μόνο εφόσον του έχει δοθεί ειδική πληρεξουσιότητα προς αυτό δυνάμει συμβολαιογραφικού εγγράφου. Το ειδικό πληρεξούσιο του συμβολαιογράφου προσκομίζεται στον γραμματέα.
Σύμφωνα με το άρθρο 1847 ΑΚ πρέπει η αποποίηση της κληρονομίας να λάβει χώρα εντός προθεσμίας τεσσάρων μηνών από τότε που έμαθε την επαγωγή και τον λόγο της. Κατ’ εξαίρεση η προθεσμία είναι ένα έτος αν ο κληρονομούμενος είχε την τελευταία κατοικία στο εξωτερικό ή αν ο κληρονόμος έμαθε την επαγωγή όταν διέμενε στο εξωτερικό. Στην επαγωγή από διαθήκη η προθεσμία τρέχει από την δημοσίευση της διαθήκης, σύμφωνα με το άρθρο 1847 παρ. 1 ΑΚ. Η προθεσμία δεν τρέχει όσο ο κληρονόμος πλανάται σχετικά την ιδιότητα της επαγωγής ή τον λόγο της.
Εάν ο κληρονόμος είναι ανίκανος προς κατάρτιση δικαιοπραξίας η προθεσμία υπολογίζεται σύμφωνα με τον χρόνο κατά τον οποίο έλαβε γνώση ο δικαστικός συμπαραστάτης.
Στους ανήλικους κληρονόμους μπορούν οι γονείς του κληρονόμου ή όποιος έχει την γονική μέριμνα σύμφωνα με τα άρθρα 1625, 1526 ΑΚ να υποβάλουν την δήλωση αποποίησης μετά από σχετική γνωμοδότηση του εποπτικού συμβουλίου και άδεια δικαστηρίου το οποίο εκδίδει σχετική απόφαση.
Σε περίπτωση που πεθάνει ο κληρονόμος πριν την παρέλευση της προθεσμίας προς αποποίηση, η προθεσμία αυτή δεν λήγει πριν από την παρέλευση της προθεσμίας για αποποίηση που τάσσεται για την κληρονομία του κληρονόμου (Αρθ. 1855 παρ. 2 ΑΚ).
Σύμφωνα με τα άρθρα 1850 και 1851 ΑΚ η δήλωση αποποίηση είναι άκυρη:
Όταν έγινε μετά την πάροδο της προθεσμίας. Σ’ αυτή την περίπτωση έγινε αποδοχή της κληρονομίας.
Όταν έγινε πριν από τον θάνατο του κληρονομουμένου.
Όταν έγινε μερική αποποίηση της κληρονομίας ή του επαγώμενου μεριδίου (δεν επιτρέπεται μερική αποδοχή).
Όταν η αποδοχή της κληρονομίας (ρητή ή σιωπηρή) προηγήθηκε της αποποίησης (Αρθ. 1849 ΑΚ).
Η δήλωση αποποίησης είναι ακυρώσιμη σύμφωνα με το άρθρο 1857 παρ. 2 ΑΚ, εφόσον έγινε από πλάνη, απάτη ή απειλή. Η σχετική αγωγή εγείρεται εντός προθεσμίας 6 μηνών (Αρθ. 1857 παρ. 2 ΑΚ).
Σύμφωνα με το άρθρο 1856 ΑΚ σε περίπτωση αποποίησης της κληρονομίας κατά το ελληνικό δίκαιο, η επαγωγή θεωρείται ότι δεν έγινε ποτέ. Αυτός που αποποιήθηκε αντιμετωπίζεται σαν να μην ήταν ποτέ κληρονόμος. Συνεπώς η κληρονομία επάγεται σ’ αυτόν που θα ήταν κληρονόμος αν δεν ζούσε ο κληρονόμος που αποποιήθηκε την κληρονομία. Άξιο προσοχής είναι ότι γίνεται διάκριση μεταξύ της διαδοχής από διαθήκη και της εξ αδιαθέτου διαδοχής.
English
Deutsch
Ελληνικα
Italiano
Français
Español
Русский